Arsenik İle İlgili Bilgi

0

Arsenik nedir? Arsenik elementinin özellikleri nelerdir? Arsenik nerelerde kullanılır, yapısı, arsenik ile ilgili bilgi.

Arsenik

Arsenik; (As), azot ailesinden (periyodik tablonun Va grubu) kimyasal elementtir. Gri ve sarı kristaller halinde iki ayn biçimde bulunan ve bileşikleri İÖ 4. yüzyıldan beri bilinen arsenik, element olarak ancak 17. yüzyılda tanımlanabilmiştir. İÖ 4. yüzyılda Aristoteles’in sözünü ettiği sandarakhe adlı maddenin realgar (kırmızı zırnık), İS 1. yüzyılda Yaşlı Plinius ile Pedanios Dioskorides’in yapıtlarında tanımladıkları auripigmentum’un ise orpiment (sarı zırnık) olduğu sanılır. 11. yüzyıla gelindiğinde arseniğin bileşik halinde üç ayrı biçimi biliniyordu: Beyaz arsenik denen arsenik (III) oksit (As4O6), sarı arsenik denen orpiment (As2S3) ve kırmızı arsenik denen realgar (As4S4). İlk kez 13. yüzyılda Albertus Magnus, orpimenti sabunla birlikte ısıttığında metale benzer bir maddenin oluştuğundan söz ederse de, bu büyük düşünür ve doğa bilgininin element halindeki arseniği tanımlamış olması uzak bir olasılıktır. Yazılı belgelere göre, arseniği ilk kez serbest element halinde tanımlayan, 1649’da oksitini taşkömürüyle ısıtarak arsenik elde etmiş olan Alman eczacı Johann Schroeder’dir. Daha sonra Fransız fizikçi ve kimyacı Nicolas Lemery de, arsenik (III) oksit, sabun ve potas karışımının ısıtılmasıyla arsenik elementinin açığa çıktığını gözlemlemiştir.

Bulunduğu yerler, özellikleri, kullanımı. Doğada yaygın bir dağılım gösteren arsenik, bazen bileşikler oluşturmaksızın, genellikle antimon ve gümüş gibi metallerle bir arada bulunur. Kimi zaman da, örneğin kükürtle birleşerek realgar ve orpimentte olduğu gibi sülfürler, oksijenle birleşerek oksitler oluşturur ya da arsenopiritte olduğu gibi çeşitli metal sülfürlerin bileşimine katılır.

Arseniğin bazı biçimleri (alotropları) metale benzemekle birlikte, element olarak genellikle ametaller arasında sınıflandırılır. Yumuşak ve sarı arsenikten daha kararlı olan ve doğada daha bol bulunan gri ya da metalsi arsenik kolay kırılır, havada kararır ve hızla yüksek sıcaklıklara kadar ısıtıldığında süblimleşir; başka bir deyişle, erimeksizin doğrudan buhar haline geçer, buharı soğutulduğunda da sıvılaşmadan yeniden kristalsi katı biçimine döner. Arseniğin san ve griden başka biçimlerine de rastlanmıştır. Element halindeki arseniğin kullanım alanı oldukça kısıtlıdır. Daha çok, tüfek saçmalarına yuvarlak biçim vermek için kurşuna element halinde arsenik katılır; ayrıca tunç kaplamacılığında, fişekçilikte ve bazı alaşımların yüksek sıcaklıklara direncini artırmakta arsenikten yararlanılır. Doğada yalnızca. tek kararlı izotopu olan arsenik-75 halinde bulunur; As-72, As-74 ve As-76 gibi radyoaktif izotopları ise tıpta tanı yöntemlerinde kullanılır.

Başlıca bileşikleri. Arsenik, -3 ile + 5 arasında değişik yükseltgenme durumları gösterdiğinden, çok çeşitli bileşikler oluşturabilir. Bu bileşiklerin ticari açıdan en değerlileri, özellikle arsenik (III) oksit (As4O6) ve arsenik pentoksit ya da arsenik (V) oksit (AS2O5) gibi oksitleridir. Yanlış bir adlandırmayla beyaz arsenik olarak da anılan arsenik (III) oksit, arsenopirit ve arsenik sülfür gibi arsenik cevherlerinin ya da bakır, kurşun ve başka metal cevherlerinin kavrulması sırasında yan ürün olarak elde edilir.

Arsenik bileşiklerinden birçoğunun üretiminde de başlangıç maddesi olan bu bileşik, tarım zararlılarına karşı kullanılan ilaçların yapımında, ayrıca renk açıcı olarak cam üretiminde ve koruyucu madde olarak deri sanayisinde kullanılır. Arsenik pentoksit, nitrik asit gibi yükseltgen bir maddenin arsenik (III) oksit üzerine etkimesiyle oluşur. Böceklere ve zararlı otlara karşı kullanılan tarım ilaçlarının ve metal yapıştırıcılarının temel maddelerinden biridir.

Arseniğin iyi tanınan bileşiklerinden biri de, hidrojenle oluşturduğu, renksiz, zehirli bir gaz olan arsindir (AsH3). Arsenik hidrür yapısındaki bu gaz, metal arsenyürlerin hidroliziyle ve arsenik bileşiklerinin asitli bir çözeltide metallerle indirgenmesiyle elde edilir. Yarıiletkenlerde katkı maddesi ve çok zehirli bir gaz olduğundan kimyasal silah olarak kullanılır. Arseniğin özellikle tarım açısından büyük önem taşıyan bileşikleri ise, toprağın mikroorganizmalardan arındırılmasında ve tarım zararlılarının önlenmesinde kullanılan arsenik asit (H3AsO4), kurşun arsenat (PbHAsO4) ve kalsiyum arsenattır [Ca3(AsO4)2].

Arsenik ayrıca çeşitli organik bileşikler de oluşturur. Bu bileşiklerden tetrametildiarsin (CH3)2As-As(CH3)2, kurutucu olarak kullanılan kakodilik asitin üretiminde, karmaşık organik bileşiklerinden birçoğu da mikroorganizmaların yol açtığı amipli dizanteri gibi bazı hastalıkların tedavisinde kullanılır.



Yorum Yazmak İster misiniz?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.