İridyum İle İlgili Bilgi

0

İridyum nedir, özellikleri nelerdir? İridyum elementinin kullanımı, fiziksel ve kimyasal özellikleri hakkında bilgi.

İRİDYUM

İridyum (Ir), periyodik tablonun VIII. grubunda yer alan kimyasal elementtir. Platin alaşımlarında kullanılan, yoğunluğu çok yüksek ve ender rastlanan bir platin metalidir. Gümüş beyazlığında değerli bir metal olan iridyum sert ve gevrektir. 1.200°C-1.500°C arasındaki ak sıcaklık aralığında süneklik özelliği kazanır ve işlenebilir. Yer’ den elde edilenler arasında, yoğunluğu en yüksek maddelerden biridir. Kütlesel haldeki metal asitte hemen hemen hiç çözünmez, hatta kral suyundan (aqua regia) bile etkilenmez. Ancak 125°C-150°C arasında sodyum perklorat eşliğinde derişik hidroklorik asitte çözünebilir.

Hazırlanması ve işlenmesi zor olduğundan, katışkısız haldeki metalin hava ortamında çok yüksek sıcaklıklarda kullanılan krozelerin dışında yalnızca birkaç uygulama alanı vardır. Daha çok alaşım biçiminde kullanılır. Yüzde 5-10 arası iridyum içeren platin-iridyum alaşımları kolayca işlenebilen, katışkısız yumuşak platine göre daha sert, daha katı ve kimyasal etkilere karşı daha dayanıklı malzemelerdir. Bu tür alaşımlar mücevherlerde, kalem uçlarında, ameliyat iğnelerinde ve millerde, elektrik kontaklarında ve ateşleme malzemelerinde kullanılır. Standart kütle kilogramı, yüzde 90 platin ve yüzde 10 iridyum içeren bir alaşımdan yapılmıştır.

Katışkısız iridyum doğada serbest halde bulunmaz. İridyum oranı en çok yüzde 77 olan iridosmin, yüzde 77 olan platinli iridyum, yüzde 52 olan altınlı iridyum, yüzde 7,5 olan doğal platin gibi öbür soy metallerle yaptığı doğal alaşımlara da ender olarak rastlanır. Sanayide çoğunlukla nikel ya da bakır üretiminin bir yan ürünü olarak öbür p|atin grubu metaller ile birlikte elde edilir.

İridyumu ilk olarak 1804’te İngiliz kimyacı Smithson Tennant, platin cevherlerinin asitte çözünmeyen artıklarında buldu ve bileşiklerinin çok çeşitli renklerde olması nedeniyle İngilizce iridescent (yanardöner) sözcüğüne benzer biçimde adlandırdı. Doğal iridyum iki kararlı izotopu olan iridyum-193 (yüzde 62,7) ve iridyum-191’in (yüzde 37,3) karışımı halinde bulunur. İridyumun O’dan +6’ya kadar değerlikli olduğu bileşikleri vardır; ama kimya sanayisi açısından daha çok +l,+3 ve +4 değerlikli bileşikleri önem taşır.

atom numarası 77
atom ağırlığı 192,2
erime noktası 2.410°C
kaynama noktası 4.527°C
özgül ağırlığı 22,4 (20°C’de)
değerliği 1,3,4
elektronların yerleşimi 2-8-18-32-17 ya da (Xe)4f^145d^9



Yorum Yazmak İster misiniz?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.