Kuzey Amerika Yüzey Şekilleri

0

Ortalama yüksekliği 420 m olan merkezi kalkan, eski havzalar üzerinde yükselen aşınmış yaşlı dağların ve tepelerin yumrulu yüzeyleriyle, kenarları kalkık, merkezindeki Hudson Körfezine doğru çöken alçak bir platodur. Pleyistosen Bölümde tümüyle buzlar altında kalan kalkanın yüksek doğu kenarı halen buz örtüsünün izlerini taşır.

Buzların erimesinden sonra kalkanın bazı yerleri yükselerek, insanların yerleşimine elverişli dar bir kuşak oluştu. Buzlu havzalar ve akıntılar, merkezi kalkanın yüzeyini topraktan çok suyla dolduran sayısız göllerin oluşmasına yol açtı. Aşınma, kenar dağlan da önemli ölçüde değiştirdi.
Kuzey Amerika Jeolojik Haritası
Apalaşlar o denli aşındı ki, kilometrelerce dümdüz uzanan doruk çizgileri oluştu. Yükselmeleri izleyen düzlenmeler dorukları törpüleyerek yükseklik bakımından eş düzeylere getirdi. Kanada’da böyle düzeylerden biri 1.200 m’de Shickshock Dağlarında görülür. Bir başkası da Carleton Dağında 600 m düzeyidir. Daha alçakları ise Akadiyen Dağlarında yaklaşık 330 ve 180 m’dedir. Kuzey Amerika’nın yaklaşık üçte birini kaplayan Cordilleralar, Alaska ve Orta Amerika’ya tümüyle egemendir. Kanada’da Cordilleralar altı bölgeye ayrılır: Kuzeye doğru uzanan 3.000-3.600 m yükseklikteki Kayalık Dağlar; derin bir kırık olan Kayalık Dağlar çöküntüsü; Cassiar Masifinin güneyinden kuzeyde Yukon Platosuna kadar uzanan, çoğunlukla 720 metre yükseltili yaşlı kıvrım dağları ve iç dağlık bölgeler; kuzeyi yüksek yanardağlarla kaplı Kıyı Dağlan; Puget Boğazından Alaska’ya uzanan Deniz Yolu (İç Geçit); Vancouver Adasından Ale-ut Adalarına uzanan, karmaşık yapılı dış Ada Yayı.

ABD’deki Kayalık Dağların belirgin özelliği düz ya da hafif kıvrımlı kayaçlardır. Güney Kayalık Dağlarda çarpıcı yanardağ dorukları vardır. Batıya doğru geniş Dağlar arası Bölge uzanır. Dünyanın en büyük boğazlarından biri olan, Colorado Irmağının oyduğu Büyük Kanyon buradadır. Daha batıda, yoğun kıvrılmalara uğramış, yükseklikleri 4.500 m’ye yaklaşan Sierralar yer alır. Bunlar Amerika’nın en ilgi çekici sönmüş yanardağlarının bulunduğu Cascade Dağlanna uzanır. Meksika’da merkezî platonun doğu ve batısında yer alan Sierralar, yüksekliği 4.500-5.100 m’ye ulaşan yanardağ kütleleriyle son bulur.

Alçak bölgelerin buzullarla kaplanmış ve kaplanmamış kesimleri arasında belirgin farklar görülür. Kalın buzultaşı birikintilerinin oluşturduğu uzun, düzensiz şeritler, Kayalık Dağlardan aşağı kayan buz örtüsünün Keewatin’den inen kıtasal buz örtüsüyle karşılaştığı bölgeleri belirtir. Buzlarla örtülmemiş alanlarda, alçak bölgeler akarsularla biçimlenmiştir. Kayalık Dağlardan aşağı akan ırmaklar getirdikleri kumları kıyılarının epey ötelerine kadar yaymıştır. Mississippi’yle birleşenler ise Mississippi Deltasına kadar uzanan geniş bir alüvyon ovası oluşturmuştur.

Yorum Yazmak İster misiniz?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.