Uygur Metinleri Nelerdir?

0

Uyur metinleri nelerdir? Uygur metinlerinin özellikleri, örnekler, Altun Yaruk, Sekiz Yükmek, Kalyanamkara ve Papamkara, Irk Bitig hakkında bilgi.

Uygur Metinleri Nelerdir?

UYGUR METİNLERİ
Eski Türkçenin Uygur Döneminden kalma eserler, taş ve kâğıt üzerine yazılmış çeşitli metinler ile kütük basması denilen tahta harflerle basılmış eserlerdir. MS 745 yılında Moğolistan’da Köktürk Devleti’ni yıkarak bağımsız bir devlet kuran Uygurlar, bu bölgede geleneğe uyarak yeni taş yazıtlar da dikmişlerdir.

Bu dönemde oluşturulan metinlerin büyük bölümü Maniheizm Ve Budizm temalı kutsahrıetinlerdir. Çok önemli bir kısmı Moğolca ya da Çinceden çeviri olan bu metinlerin errönemlileri şunlardır:

a. Altun Yaruk (Altın Işık): Budizmin mukaddes kitabıdır. Burkancılığın (Uygurlar Buda’ya Burkan, Budizm’e de Burkancılık adını vermişlerdir.) inanç ve felsefesini, din adamlarının menkıbeleriyle süsleyerek anlatan 700 sayfalık bir eserdir.

b. Sekiz Yükmek (Sekiz Yığın): Budizm’in inanç ve felsefesini anlatan bir eserdir.

c. Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesi (İyi Düşünceli Prens ile Kötü Düşünceli Prens Öyküsü): İki kardeş arasında geçen, Budizm’le ilgili bir hikâyedir.

d. Irk Bitig (Fal Kitabı): Mani dinine ait Göktürk harfleriyle yazılmış bir fal kitabıdır.

ÖRNEK:

Uygur dönemine ait bu metinlerin dışında bir kitap oluşturacak hacimde olmayan çeşitli manzum parçalar da vardır. Maniheist Uygurlar dönemine ait bir metinde adı geçen “Aprın Çur Tigin”in bilinen ilk Türk şairi olduğu söylenebilir.

Bilegüsüz yiti vajır tiyür
Bilegüsüz yiti vajır tiyür
Vajırda ötvi biligligim tözünüm yarukum
Vajırda ötvi biligligim bilgem yongam

Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
Hörtle tözün tengrim külügüm küzünçüm
Körtle tözün tengrim burkanım bulunçsuzum

Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler
Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler
Elmastan daha keskin bilgilim, asilim, ışığım
Elmastan daha keskin bilgilim, bilgem, filim

Gün Tanrı ışığı gibi göğüslüm bilgem
Gün Tanrı ışığı gibi göğüslüm bilgem
Güzel (ve) asil Tanrı’m, ünlüm, koruyanım
Güzel (ve) asil Tanrı’m, Buda’m, bulunmazım





Yorum Yazmak İster misiniz?